Samuel Johnson was een achttiendeeeuwse Britse schrijver, dichter en criticus. In zijn tijd was hij één van de belangrijkste figuren van intellectueel en literair Londen. Hij was een harde werker maar klaagde voortdurend over zijn luiheid. Hij was een sociaal bewogen mens en ging tegelijk zwaar gebukt onder een schuldgevoel. Zijn huishouding was chaotisch. Allerlei mensen die door het leven beschadigd waren, vonden bij hem onderdak. Ook dieren, want Johnson was een grote dierenvriend. Toen zijn moeder stierf, schreef hij in een week tijd een roman om de kosten van haar begrafenis te kunnen betalen. Het frappante is nu dat die roman gaat over een zekere prins Rasselas van Abessinië (het huidige Ethiopië). Als kroonprins zit deze Rasselas opgesloten in een vallei waarin het hem aan niets ontbreekt. Een paradijs is het, zonder enig lek of gebrek. En dat is zijn probleem. Als hij ergens gebrek aan zou hebben, zou hij tenminste iets te willen hebben. Maar nu verveelt hij zich eindeloos. Elke dag lijkt op de vorige dag. Tot iemand hem uitdaagt de wereld buiten de vallei te gaan bekijken. Dat doet hij. Het zien van de ellende daar doet hem beseffen wat geluk is. "

Hoe goed moet een mens dus zijn om gelukkig te worden? Goede meester", zei iemand eens tegen Jezus. Het antwoord van Jezus is kort. "Wat noem je mij goed? Niemand is goed, behalve God." Dus wordt de vraag van de man des te prangender: "Hoe kan iemand die niet goed is (ik dus) toch deel krijgen aan het eeuwige leven?" (Markus 10: 17). Om die vraag gaat het, in allerlei toonaarden gesteld. Ben ik goed, mooi, interessant, geleerd, spontaan en gezellig genoeg om van te houden? Sommigen kunnen koketteren met hun vermeende tekortkomingen en houden de eer aan zichzelf. Anderen leggen het oordeel juist in handen van anderen en verschrompelen als er iemand één misprijzend woord zegt. Hoe goed moet een mens eigenlijk zijn? Door ongeveer alles te doen zoals Samuel Johnson deed maar toch nooit gelukkig te zijn?

Als je even stilzit en nadenkt, kun je kijken naar je zelf geschapen perpetuum mobile. Je doet goed. Je schiet tekort. Je voelt schuld. Je doet weer goed om dat schuldgevoel te dempen. Je schiet weer tekort. En draaien maar. Altijd prijs! Gek eigenlijk. Van de geleerde kunnen we goed hebben dat hij verstrooid is. Van de topsporter ook dat hij het podium net niet haalt. Van je eigen moeder kun je prima velen dat ze wel eens vraagt naar de bekende weg. Waarom dan niet tegen jezelf met een glimlach gezegd: foutje maar goed genoeg? Zit dat ingebakken?

Is dat de aard van het beest dat mens heet? Wellicht! Misschien dat veel mensen zoals Samuel Johnson en de rijke jongeman uit het Evangelie zich niet kunnen voorstellen dat Degene die Volmaakte Goedheid is, het met minder van anderen wil doen. Maar daar zit hem nou net de oplossing van het raadsel van de mens die zo zijn best doet om goed te zijn en hoe dat maar zo zelden leidt tot een gevoel van geluk.

Aart Mak

Verlichte meester

Een jonge leerling vroeg hem wat hij voelde
toen eindelijk het licht hem overspoelde

en hij bereikt had, waar hij heel zijn leven
zijn ziel en zaligheid voor had gegeven.

Hij zei: "Ik voelde mij nog nooit zo'n ezel,
omdat ik als een ijverige kwezel

een ladder had beklommen naar het raam,
en toen de deur ineens zag openstaan."

Hein Stufkens in 'Een woord in de wind, verzamelde gedichten', Deventer 2007