De verhalen over aartsvader Jakob blijven verbazen. Hoe kan juist hij, dief en balling, drager worden van de zegen? Gods wegen zijn niet onze wegen. Misschien geloven wij wel bij de gratie van de verrassing. Verrast wordt Jakob in het vroegere Luz. Het grensplaatsje van het beloofde land. Jakob is er naar toe gevlucht, op zijn vlucht naar Haran. Daar was een deel van de familie blijven wonen. En van je familie moet je het hebben. Aldus is Jakob op weg. Met een hart vol angst en zorg, schuld en wroeging. Hoe kan hij Ezau en Izak nog onder ogen zien? Bovendien is hij moe. Hij neemt een steen als kussen en valt uitgeput in slaap.

Dan droomt hij. Over engelen. Op de zondagschool leerde ik, dat ze van boven naar beneden neerdaalden. Uit de hemel naar de aarde. Natuurlijk. Maar de Hebreeuwse tekst spreekt verrassend over 'up and down': engelen klimmen langs de ladder die Jakob ziet 'naar boven en naar beneden'. Kennelijk zijn er ook aardse engelen. Mensen die een engelendienst bewijzen, door geduldig te waken over elkaar, als mantelzorger, moeder, leraar, enzovoorts…

Een tweede verrassing is dat de tekst allerminst zeker is over de plaats waar God Zelf zich bevindt in Jakobs droom. Een aantal teksten houdt het op 'en boven aan de ladder stond Adonai'. Sommigen vinden dat de beste plek voor God: hoog in de hemel, onwrikbaar verheven. Noem het een metafysisch godsbesef. Er zijn echter ook handschriften, zoals een oude Engelse versie, die spreken van Gods aanwezigheid 'naast bij' Jakob. God niet als de Verhevene, maar als de Nabije. Noem het een immanent godsbesef: de Ene die met ons is, zoals met Jakob, als Vriend. 

Hoe dit ook zij, Jakob roept het uit van verbazing en verrukking als hij ontwaakt: 'de Heer is aan deze plaats, en ik wist het niet!' Om aan zijn ervaring vast te houden (anderen branden een kaars, zetten bepaalde muziek op, of 'gedenken' op andere wijze), neemt Jakob de steen die onder zijn hoofd lag, giet er olie over uit en noemt die plaats Beth-El: 'huis van God'. 'Dit is niet anders dan de poort van de hemel', gonst er door zijn gedachten. Onverwachts wordt hij zo in Beth-El gezegend. Op de grens van het beloofde land. Met een toekomst vol onzekerheid in het verschiet.

Hij zal later nog een aantal keer in Beth-El terugkeren. Het wordt tot een plaats in zijn leven. Op de grens van Israël. Wezen van de zegen is, dat zij geen bezit is. De zegen wil doorgegeven worden. De locatie van Beth-El herinnert aan de volken, aan wie de God van Israël zich de Nabije zal tonen. En wij? Wij mogen bloemen op ons pad en engelen op onze wegen vinden, zoals de dichter van Psalm 91 zegt. De droom over God die met ons zijn zal, is nog lang niet uitgedroomd...

Teunard van der Linden

Veel kerktorens in ons land zijn getooid met een drievoudige spits: een haan, een kruis en een bol. De symboliek hiervan laat zich raden: op aarde staat het kruis opgericht, waarvan de haan in alle windstreken de werkelijke betekenis uitroept.

Aan het winkelende publiek en de bewoners van het rusthuis. Aan de voorbijsnellende motorrijder en de eerste toeristen die zich op het terras wagen.

Minder eenduidig is, waarom juist voor de haan de rol van 'heraut van het leven' is weggelegd. Associëren wij de haan niet eerder met de lijdensgeschiedenis?  Bij de verloochening van Petrus kraait een haan. Desondanks is Petrus haantje de voorste gebleven en is boven menig calvinistisch godshuis misschien wel een rooms vleugje blijven hangen.

Laten we nog even teruggaan naar het evangelie. Daarin is de joodse dagindeling van belang. Jezus' opstanding had plaats zeer vroeg in de morgen, 'bij het hanengekraai'. 'Tegen het aanbreken van de eerste dag der week' gaan de vrouwen op weg naar het graf, waar zij de Levende vergeefs onder de doden zoeken. Het lied van Prudentius zingt:

Ja, dit is onze zekerheid, dat Christus deze stille tijd
bij 't luide kraaien van de haan uit 't rijk des doods is opgestaan.

Het verband tussen de opstanding en het hanengekraai wordt hier helder gelegd:

'De haan kraait dat de dag begint, het licht het duister overwint'/ 'Ons die het diepe duister dekt … ons wekt hij op om op te staan: Ontwaak, ontwaak, de dag breekt aan!'

In de latere iconografische ontwikkeling symboliseert de haan ook Christus zelf, in wie de nieuwe dag van Gods rijk is aangebroken.

Bij de opstanding gaat Hijzelf als de dageraad op over de wereld als 'Zonne der gerechtigheid'. Hij is het licht der wereld. De haan daarboven roept, al dan niet verguld, in alle windstreken Gods genade uit over al wat leeft en spoort ons aan nu ook te wandelen in het licht.

Pasen is het feest van de gemeente en het feest van de wereld, die voorgoed gekend wordt in de liefde van God als haar dragende grond.

Wie wil geen paasganger zijn?

Teunard van der Linden